Wihajster - Photoblog of the subtle and overlooked

Kraków’s largest sylvan park. Lasek Wolski.

Fri, 11 May 2012 21:59:00 +0200

Kraków’s largest sylvan park. Lasek Wolski.

Aleksander Jałosiński - Prawda jest wszędzie

Tue, 08 May 2012 01:33:11 +0200

Jeden z najwybitniejszych polskich fotografów prasowych opowiada o fotoreportażu, przemianach w fotografii i wyzwaniach, które niosą

Aleksander Jałosiński pracował dla czołowych polskich pism, m.in. “Expressu Wieczornego”, tygodników “Kultura” i “Szpilki” czy dziennika “Rzeczpospolita”. W latach 1999-2008 wykładał w łódzkiej Szkole Filmowej. Jest jednym z najwybitniejszych polskich fotografów prasowych. Do 10 czerwca w Domu Spotkań z Historią trwa wystawa “Chodząc po ziemi”, prezentująca sto pięćdziesiąt zdjęć będących podsumowaniem jego pięćdziesięcioletniej pracy zawodowej.

Aleksander Jałosiński / fot. Karol Leon Pantelewicz

Kiedy zdjęcia reportażowe czy dokumentalne innych autorów często stawiają na ekscytację, wydaje się, że Pan chciał pokazać prawdę.

Ksiądz Tischner powiedział, że są trzy rodzaje prawdy: prawda…

Tyż prawda i gówno prawda.

Tak. To był system 50 + 1. 50 lat i jeden człowiek. Kiedy koledzy reporterzy jeździli na rybki, na wódeczkę, na tenis, ja w tym czasie pracowałem. Pełne wyrzeczenie, przymus psychiczny.

Swoje dziennikarstwo zacząłem od pisania, jesienią 1956 roku, ale po paru przygodach z cenzurą koledzy powiedzieli mi: “Robisz lepsze zdjęcia, niż teksty, weź się za fotografię”.

Zaczęło się w “Expressie Wieczornym”, do którego napisałem krótki tekścik ze zdjęciami. 1956 rok, Gdynia, ulice portowe, dzieci zawiązują bandy. Dwóch socjologów, modnych wtedy, Manturzewski i Czapów, wciągnęło mnie do Klubu Krzywego Koła i namówiło do kontynuacji pracy socjologicznej. Od tamtej pory już zawsze traktowałem fotografię jako zapis socjologiczny.

Zawsze trzymałem się dwóch, trzech redakcji. Nie po to, by więcej zarobić, ale by mieć wejścia do różnych środowisk. Na słowo “Kultura” otwierały się drzwi środowisk literackich i artystycznych, a na przykład redakcja “Przeglądu Technicznego” dawała mi dostęp do przemysłu i środowisk inżynieryjnych.

Czy to przez fakt, że w PRL informacja była “reglamentowana”, chciał Pan tak “wgryźć się” w socjologię i politykę, stworzyć zapis?

Tak. Według oficjalnej informacji był to kraj mlekiem i miodem płynący. Lała się w hutach surówka, otwierały się nowe fabryki, szpitale. I to była prawda, ale prawie prawda. Kraj się odbudowywał, jednak nie odbudowywali go komunistyczni aparatczycy, a całe społeczeństwo. “Cała Polska odbudowuje Warszawę” – głosił napis na Klubie Prasy. Rozbierano całe miasta na “ziemiach odzyskanych” i pociągi z cegłą szły do Warszawy. Polska z Londynu wyglądała zupełnie inaczej, w związku z tym postanowiłem to wszystko sprawdzać. Jak sprawdzić najlepiej? Wędrować po Polsce, przeciskać się.

Czy ta Polska, którą Pan znalazł, była brzydsza od oficjalnej?

Brzydka, ale własna. Aleksander Jałosiński podaje mi jeden z albumów ze swoimi fotografiami, a wśród nich zdjęcie zduna pochylonego nad Lukrecjuszem.

Czy on go rzeczywiście czytał?

Zdun budował u mnie piec. Często robił sobie przerwy na papieroska. Przed domem, na stole leżały stosy książek, odkurzałem je przed ustawieniem na półkach. Podchodził, brał książki do ręki, odkładał. Szukał obrazków. Za trzecim razem, kiedy wyszedł, już czekałem z aparatem. Widziałem, że tu się coś tworzy.

Kontrast?

Kontrast i kontakt. To nie był taki głupi człowiek. Po jego twarzy widziałem, że ma kontakt z książką. Najpierw wziął Woltera. Za chwilę sięgnął po Lukrecjusza. Widać na jego twarzy wysiłek, jednak wtedy, gdy robiłem zdjęcie, byłem tak skoncentrowany, że go nie zauważyłem. Gdy fotografuję na sali koncertowej, nie słyszę muzyki.

Sportowcy opowiadają, że podczas zawodów są tak skupieni, że nie widzą, co się dzieje wokół.

Tak, odcięty od świata. Drugim zdjęciem, które potwierdza to, co mówię o koncentracji umysłu, jest fotografia z 31 sierpnia 1982 roku, z rocznicy podpisania układów gdańskich. Na Krakowskim Przedmieściu, po wyjściu z mszy za ojczyznę rozpętały się gonitwy z ZOMO. To się działo między Miodową a Kolumną Zygmunta, a ja wpakowałem się na pierwsze piętro do Związku Literatów. Miałem taki teatr wojenny przed oczyma. W drzwiach kościoła św. Anny stał człowiek z podniesionymi rękoma. Gdy wywołałem zdjęcie, zobaczyłem jednak coś, czego podczas jego robienia nie dostrzegłem. Przy lewej krawędzi fotografii odegrała się scena, której nie widziałem. W momencie naciśnięcia spustu migawki ktoś strzelał. Zarejestrowałem smugę dymu – to znaczy, że zdjęcie zrobiłem dokładnie w momencie oddania strzału.

Czy nadaje Pan takim zdarzeniom jakieś specjalne znaczenie? Uważa Pan, że to zrządzenie losu?

Nie. Jest taka scena w “Powiększeniu” Antonioniego – fotoreporter robi zdjęcia w parku i przypadkowo rejestruje morderstwo.

Podobno wszędzie nosi Pan ze sobą aparat.

To nie my przychodzimy do wypadków, tylko wypadki do nas. Nie ma sensu nosić aparatu od godziny do godziny, trzeba zawsze.

Pan Jałosiński pokazuje mi zdjęcia ze swojego albumu, a wśród nich fotografię “skrzynki wniosków-pytań”. Tak wyglądał dialog ze społeczeństwem. Pogarda. W ostatnim tomie zdjęć umieściłem cytat: “obiektyw aparatu odkrywa znaczenie rzeczy, które wydają się być bez znaczenia”. To ważny cytat.

Przywodzi on na myśl fotografię uliczną.

Tak, ale określenie “fotografia uliczna” ma także pejoratywne konotacje. Kojarzy mi się z Japończykami obwieszonymi aparatami, z przypadkowymi zdjęciami.

Jest taka fotografia Jessego Marlowe’a, jednego z członków amerykańskiej grupy In-Public – kobieta widziana z tyłu, twarz niewidoczna, ale wokół dwie inne twarze – maska, którą ona niesie i twarz wypełniająca kadr plakatu za szybą przystanku.

Jest to właśnie ilustracja różnicy między fotografem zawodowym a zwykłym fotografującym. Kto potrafi widzieć i dostrzec, ma wyrobione spostrzeganie i kojarzenie, może być uznawany za spadkobiercę metod reporterskich.

Ta fotografia, którą Pan opisał, przypomina mi zdjęcie kobiety niosącej poroże, które zrobiłem na ulicy Wiejskiej w 72 roku.

fot. Aleksander Jałosiński / Dzięki uprzejmości autora

In-Public bardzo bazuje na takiej wizualnej metaforze.

Ja to właśnie dostrzegłem w Ameryce podczas mojego sześcioletniego pobytu w latach dziewięćdziesiątych. Tam zobaczyłem, że robię coś, co jest już sformułowane. Oni mieli teorię.

Jak Pan sądzi, czemu Amerykanie są w tym tak dobrzy?

Fotografia powstała w Europie i była wtedy przywilejem bogatych, ale dla mnie ojczyzną fotografii jest właśnie Ameryka. Bo tam zaprzęgnięto ją w życie społeczne, na użytek społeczeństwa. Kiedy podczas Wielkiego Kryzysu rząd amerykański niedowierzał ogromowi biedy, Farm Security Administration-Office wysłało fotografów, nie reporterów. Użyteczność fotografii narodziła się w Stanach. Tam nastąpiła jej demokratyzacja. Kiedy fotografowano kryzys, fotografia stała się służbą społeczną, a ilustracje w gazetach najważniejszymi ich elementami.

To umasowienie fotografii, które rozegrało się w USA, było możliwe dzięki rozwojowi techniki fotograficznej. Jak Pan sądzi, skąd bierze się potrzeba takiego postępu w tej dziedzinie? Czy ludzkość tak lubi zapis?

Ludzkość lubi wojnę. To, co trafia do przemysłu cywilnego, najpierw pojawia się w wojsku. Kiedy wojsko miało 20 megapikseli, w sklepach pojawiały się aparaty z matrycami o 4 megapikselach.

Kiedyś nie każdy posiadał wiedzę i umiejętności potrzebne, by uprawiać fotografię. Czy granica między zawodowcem a amatorem będzie się coraz bardziej zacierać?

Ona będzie istnieć, bo amator musi iść do pracy na ósmą.

Co Pan w tym kontekście sądzi o zwolnieniach fotoreporterów z Gazety Wyborczej i Rzeczpospolitej? Czy te redakcje strzelają sobie w stopę?

Odbije się to na jakości. Kiedy gazeta ma dobre zdjęcia reporterskie? Gdy fotoreporter ma dostęp do informacji. Fotoreporter, gdy nie ma etatu, to nie zarobi na utrzymanie rodziny. Duże pieniądze za zdjęcia nie są w reportażu, a w reklamie.

Teraz wielu sądzi, że fotografia to nic trudnego, bo każdy może robić zdjęcia. Mówię wtedy, że każdy może pisać, a nie każdy jest pisarzem.

Ja z kolei mówię – jeśli kupiłeś sobie Nikona za 20 tysięcy, to wciąż jesteś tylko właścicielem Nikona za 20 tysięcy.

Czy ważna jest dla pana misja fotoreportażysty?

Ja nie używam takich pompatycznych określeń. To jest służba społeczna. Fotografia jest do czytania, nie tylko do oglądania. Jest tam masa informacji, które socjolog odczyta.

Co Pan więc sądzi o prestiżu fotoreportażu, czy jest jeszcze wiarygodny w czasach, gdy manipulacja zdjęciem jest tak prosta?

Stąd się wzięło orzeczenie amerykańskiego sądu, że fotografia nie może być dowodem w sprawie. Jest taka fotografia, na której Lenin przemawia, a Trocki stoi na stopniach. W latach trzydziestych już Trockiego na nim nie ma. Jest fotografia spotkania Reagana z królową brytyjską – spotkania, które nigdy się nie odbyło. Fotografia jako dokument wiele straciła przez rozwój techniki.

Jaka będzie funkcja fotografii, gdy już w żaden sposób nie będzie można sprawdzić, czy zdjęcie zostało zmanipulowane?

Nie wiem. Ja się już tym nie martwię. Przeżyłem najwspanialszy okres rozwoju fotografii prasowej.

Czy uważa Pan, że pańska fotografia reportażowa jest ponadczasowa, że ta informacja będzie istotna w przyszłości, nie tylko jako ulotny zapis?

Tak. Człowiek nie pochyla się nad telewizorem, ale pochyla się nad starymi fotografiami.

Po co się zapoznajemy z tymi historiami? Czy poszerza to nasze widzenie?

Poszerza pamięć. W fotografii reporterskiej najważniejsza jest pamięć. “…cokolwiek jest w pamięci, jest i w duszy…”. Zbliża nas to do prawdy o czasach i miejscach.

Czy portrety są dla pana tak samo ważne, jak zdjęcia reporterskie?

Szalenie. Wydałem zresztą książkę p.t. “Sto portretów”.

Mówi się czasem, że portret potrafi pokazać coś więcej o człowieku, coś, co nam umyka.

Dużo jest takich opowiastek, że portret zawiera duszę portretowanego. W Afryce boją się, że może im ją skraść. To bajki. Potrzebne jest reporterskie zacięcie. Kiedy patrzę na twarz, muszę ją zarejestrować w ruchu, na tej twarzy musi być emocja.

Philip-Lorca diCorcia powiedział o fotografii portretowej: “Chociaż istnieje prawda fotograficzna, rzadko odpowiada ona konkretnemu obrazowi. Fotografowany prawie na pewno nie jest taki, jak myślimy, ale to, co o nim myślimy jest prawdą. Tyle, że nie o nim”. Innymi słowy, fotografia portretowa niesie z sobą informację, ale niekoniecznie definiuje portretowaną osobę.

Tak, zwłaszcza, że fotografowany często stara się narzucić fotografującemu jakiś obraz siebie.

Ktoś napisał o panu, że gdy inni jedynie rejestrowali rzeczywistość, Pan dawał także jej komentarz. Jak się to panu udawało?

Czternaście lat pracowałem w tygodniku “Kultura”, w którym nie publikowano żadnych fotoreportaży a tylko pojedyncze zdjęcia. Dawałem ilustracje do tekstów publicystycznych i społecznych. Często reporter pisał tekst dopiero po obejrzeniu moich odbitek fotograficznych. One go w pewien sposób zapładniały. Były też jednak wypadki, że dostawałem gotowy tekst i musiałem dobrać zdjęcie. Wtedy albo wsiadałem w samolot czy pociąg, albo szukałem odpowiedniego zdjęcia w swoim archiwum. Dla przykładu, zrobiłem około pięciuset zdjęć Stoczni Szczecińskiej, jadąc tam po jedno zdjęcie do wywiadu z inżynierem-konstruktorem statków i ten materiał mogłem potem wykorzystywać.

fot. Aleksander Jałosiński / Dzięki uprzejmości autora

Jeśli chodzi o komentarz, jest takie zdjęcie z 66 roku. Profesor Jan Szczepański napisał rozprawę o etosie pracy, jak socjalizm go zniszczył. Wybrałem do tego tekstu zdjęcie, które zrobiłem w Rakowie, dwadzieścia lat wcześniej. Nigdy tych zdjęć nie publikowałem, ale te dwadzieścia lat później od razu pomyślałem o jednym z nich – w oknie wisi napis “Zakład jest czynny, gdy jestem wolny”. Słowo “wolny” było odpowiedzią na pytanie profesora. W “Kulturze” miałem wolną rękę, jeśli chodzi o realizację swoich pomysłów.

Reportaż z Rakowa to jedna z pana wędrówek na prowincję. We wstępie do wystawy “Chodząc po ziemi” napisano, że choć interesował się Pan prowincją, to na Pańskich fotografiach nie epatowała ona egzotyką. Czy nie ma Pan wrażenia, że czasem prowincja jest “prawdziwsza”, niż miejsca, gdzie toczą się tak zwane “ważne sprawy”?

Prawda jest wszędzie – i na prowincji i w Warszawie.

Rozmawiał Karol Leon Pantelewicz

Tekst ukazał się w kwietniowym numerze pisma “PDF”.

After the rain. Terminus in Bielany (see my photoset).

Sun, 22 Apr 2012 13:33:00 +0200

After the rain. Terminus in Bielany (see my photoset).

Terminus. Bielany, Warsaw.

Thu, 19 Apr 2012 19:14:00 +0200

Terminus. Bielany, Warsaw.

Ludwinów is now part of the city of Kraków but remnants of the...

Sat, 14 Apr 2012 14:31:00 +0200

Ludwinów is now part of the city of Kraków but remnants of the old village are still present. I’ve asked myself why I took all these pictures of doors and windows and I believe it is because they show how Ludwinów is gradually disappearing.

Rękawka in Podgórze, Kraków. “Rękawka” is a fair...

Wed, 11 Apr 2012 19:17:00 +0200

Rękawka in Podgórze, Kraków. “Rękawka” is a fair which takes place in Kraków on the Tuesday that follows Easter. It is connected with the Krakus Mound, a tumulus associated with the legendary prince Krakus.

More information on Kraków Travel.

This is a portrait which concluded my 3-hour long interview with...

Wed, 04 Apr 2012 21:56:00 +0200

This is a portrait which concluded my 3-hour long interview with Aleksander Jałosiński.

Aleksander Jałosiński was born in 1931. He is one of the foremost Polish press photographers and winner of many prestigious awards. The works of Aleksander Jałosiński are far more than just excellent press photographs. Indeed, they are more akin to a photographic essay.

From an introduction for Jałosiński’s exhibition at the History Meeting House in Warsaw.

Mirek

Mon, 02 Apr 2012 23:41:00 +0200

Mirek

An actor, mountaineer, engineer and Polish literature graduate....

Sat, 24 Mar 2012 20:31:00 +0100

An actor, mountaineer, engineer and Polish literature graduate. I was taking a picture of a shop window when the man approached me. He told me about himself. It’s hard to tell which of the stories were true. Mokotów, Warsaw.

End of winter in Nowa Huta

Sat, 17 Mar 2012 02:59:05 +0100

End of winter in Nowa Huta

Lay down the burden (Polish title: Chciała zrobić powstanie, ale...

Sun, 26 Feb 2012 00:00:00 +0100

[Flash 10 is required to watch video.]

Lay down the burden (Polish title: Chciała zrobić powstanie, ale wciąż wychodziło jej siedzenie). License for the music obtained via Moby Gratis.

Karolina

Sun, 26 Feb 2012 00:00:00 +0100

Karolina

Wodociągowa, Kraków

Fri, 24 Feb 2012 00:00:00 +0100

Wodociągowa, Kraków

The way up. Pat Metheny Group - “The Way Up”:...

Sun, 12 Feb 2012 00:00:00 +0100

The way up. Pat Metheny Group - “The Way Up”: http://youtu.be/BR68n0dWuoQ. Photos taken with Samsung i780.

A reminiscence of Århus Aarhus is the second-largest city and...

Thu, 26 Jan 2012 00:00:00 +0100

A reminiscence of Århus

Aarhus is the second-largest city and the principal port of Denmark as well as the oldest big city in Scandinavia. It is a centre for education on the peninsula of Jutland. The relatively large influx of young people and students creates a natural base for cultural activities.

After the Danish spelling reform of 1948 Aarhus changed name to Århus. In 2010, a majority of the city council voted for a name change from Århus back to Aarhus, and the renaming came into effect on January 1, 2011 [already after the photos had been taken]. 59.8% of the city’s inhabitants still prefer the Å spelling.

After Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Aarhus. But, to be frank, I prefer Copenhagen.

Connecting. I can do them, the eye-candy ;-) .

Sun, 15 Jan 2012 00:00:00 +0100

Connecting. I can do them, the eye-candy ;-) .

Snack options at Nowy Świat: KFC, kebab.

Tue, 10 Jan 2012 00:00:00 +0100

KFC

Kebab bar

Snack options at Nowy Świat: KFC, kebab.

2 zł. Nowy Świat, Warsaw.

Fri, 06 Jan 2012 00:00:00 +0100

2 zł. Nowy Świat, Warsaw.

2012-01-01 (text in Polish)

Wed, 04 Jan 2012 00:00:00 +0100

Kwadrans po północy usłyszałem pukanie. Za progiem stała ona - krągła i zielona. “Uff, zdążyłam. Ledwie znalazłam miejsce w teelce.”. Rozglądnęła się badawczo.

“Piąteeeczka!” - wykrzyknęła, popuszczając z zaworka wysokoprocentowe powietrze. Przez chwilę się zastanawiała, ale potem odepchnęła mnie i ruszyła w stronę balkonu. “Patrz, pałac…” - rozmarzyła się. “Piękny, co? Piąteczkaaa!”. “Czym ty właściwie jesteś?” - spytałem. “Jestem… szczęściem nowego roku… Ekhm, tak.”. Posmutniała i sapnęła, jej jak dotąd gładka powierzchnia nieco się pomarszczyła, a język zaczął plątać: “Ej, psyjacjelu, dopompowałbyś, co?”. Dostrzegłszy zawahanie, dodała: “Wy byście chcjeli mieć scęście psez cały rok, ale jak tseba pomóc, to wielkie sdziwienie!”.

Nie tu i nie teraz - Michael Fried

Mon, 26 Dec 2011 00:00:00 +0100

Michaela Frieda spojrzenie na sztuki plastyczne i fotografię

Michael Fried, wybitny amerykański krytyk sztuki i wykładowca na Uniwersytecie Johna Hopkinsa w Baltimore, podczas krakowskiego Conrad Festival podzielił się z publicznością zgromadzoną w Muzeum Sztuki Współczesnej „MOCAK” swoimi rozważaniami na temat - jak je określa - „teatralności” i „zaabsorbowania” w sztukach plastycznych i fotografii. „Teatralność” odnajduje w nurcie minimalizmu, a „zaabsorbowanie” w malarstwie osiemnastowiecznym, potem impresjonistycznym, a współcześnie w pracach niektórych fotografów.

Nauczyciel Frieda, Clement Greenberg, w znanym eseju pt. „Awangarda i kicz” (1939) udowadniał, że sztuka awangardowa i wysoki modernizm przeciwstawiają się „kiczowi”, jak nazywał prymitywizację kultury w czasach konsumpcjonizmu. Dzieła epoki wysokiego modernizmu cechują się prostotą i oszczędnością, wciąż jednak możemy powiedzieć, że istnieje określona ich wymowa, właściwa interpretacja. Następujący później minimalizm jest już jednak całkowicie subiektywny - nie ma jednej, poprawnej interpretacji dzieła, nie ma określonego klucza, dzieła nie można „zrozumieć”, można mieć co najwyżej związane z nim wrażenia.

Minimalizm - powie Fried - dostarcza jedynie efektownych, płytkich doświadczeń („teatralność”), nie oferując widzowi właściwego przeżycia estetycznego, a ponieważ jest wyzuty z treści, nie inspiruje do poszukiwania i pozostawia widza w jego zwykłym, nie-transcendentalnym, świecie. Sztuka powinna natomiast zabierać nas, wręcz „wciągać”, w niedostępne na codzień obszary.

„Teatralność” przeciwstawia Fried „zaabsorbowaniu”, które ma szansę istnieć dopóty, dopóki widz nie uzmysławia sobie aktu obserwacji, nie zastanawia się nad tym, że jest widzem. Jakie okoliczności temu sprzyjają? Postacie uwiecznione na obrazach bądź fotografiach same muszą sprawiać wrażenie takiego zaabsorbowania jakimś wydarzeniem czy czynnością, byśmy nie podejrzewali ich nawet o to, że mogłyby być świadome naszej obecności. Ślady takich zabiegów odszukał Fried w malarstwie XVIII wieku, a potem w impresjonizmie.

Na obrazie „Chłopiec ustawiający domek z kart” Chardina widzimy osobę całkowicie pochłoniętą wykonywaną czynnością, nieświadomą otoczenia, a przez to i bycia postrzeganą. Podobnie – mówi Fried – w sztukach Diderota aktorzy starają się grać tak, by publiczność miała wrażenie, że podgląda zajęte sobą postacie (czyż nie przywodzi to na myśl programów „reality show”?).

Kolejne przykłady opisywanego przez siebie zjawiska znajduje badacz w „Przysiędze Horacjuszy” Davide’a, „Barze w Folies-Bergère” Maneta (kelnerka patrzy na nas, czy kogoś stojącego obok?) czy „Tratwie Meduzy” Géricault (daleko, daleko w tle znajduje się ledwie widoczny, malutki stateczek, który skupia całą uwagę wycieńczonych rozbitków, pozwalając nam pozostać w cieniu).

Renesans tego podejścia obserwuje Fried we współczesnej fotografii („Why Photography Matters as Art as Never Before”, 2008), wskazując na twórców realizujących zdjęcia wielkoformatowe. Szczególnie skupia się na pracach kanadyjskiego fotografa, Jeffa Walla. „Morning cleaning” przedstawia mężczyznę myjącego szyby w przestronnym pokoju oświetlonym wschodzącym słońcem. Zdjęcie sprawia wrażenie spontanicznego, choć w rzeczywistości zostało - jak większość dzieł artysty - starannie zaplanowane. Wall, by w sposób doskonały zarejestrować ów obraz, potrzebował kilku dni – sprzątacz musiał więc uczestniczyć w pracy fotografa.

Na fotografii „Men waiting” widzimy mężczyzn oczekujących na otwarcie biura pośrednictwa pracy. Wyglądają zupełnie zwyczajnie, a jednak zostali opłaceni i rozstawieni w wybranych przez artystę miejscach. Prace Walla nie są „szczere”, mają jedynie wyglądać na tyle wiarygodnie, by zawładnąć naszą uwagą.

Widać to jeszcze wyraźniej na zdjęciu „Boy falling from a tree” („Chłopiec spadający z drzewa”), które jest skrzyżowaniem fotografii „snapshotowej”, migawkowej i pracowicie zbudowanego obrazu wielkoformatowego (Wall konstruuje scenę z wielu osobnych kadrów).

Prace Thomasa Strutha z Muzeum Pergamońskiego przypominają zwykłe zdjęcia zwiedzających. Gdy się im jednak lepiej przyjrzymy, dostrzeżemy, że mało kto na tych fotografiach podziwia zgromadzone w muzeum dzieła - większość ludzi zajęta jest rozmową. Nic dziwnego, ponieważ wszyscy oni są znajomymi autora, wynajętymi do stworzenia odpowiednio zbalansowanej kompozycji.

Przykłady te ilustrują przekonanie Michaela Frieda, że w fotografii ważne jest nie tyle odzwierciedlanie rzeczywistości, co zapanowanie nad świadomością widza. Może powinniśmy zagrać w tę grę? W końcu to ona pozwala nam doświadczać niecodziennego, być nie tu i nie teraz.

Tekst ukazał się w grudniowym numerze pisma “PDF”.